Tristeza mak emosaun umana ne’ebé hakmatek liu maibé kle’an liu. Dala ruma mosu husi lakon, dala ruma husi melankolia ne’ebé labele esplika. Fraze sira ne’ebé labele ko’alia akumula iha fuan, no dala barak liu mak silénsiu ne’e mak pneu ema.

Liafuan sira ne’e hakerek ba sira ne’ebé labele espresa ho liafuan saida mak sira liu. Fraze sira nakonu ho triste maibé sinseru, susar maibé loos... Bainhira ita lee sira, sira la’ós atu aumenta moras, maibé atu halo ita sente komprende.

Tristeza no liafuan emosional ne’ebé kona fuan .

Dala ruma ema ida hakarak konta buat barak, maibé liafuan la to’o, buat hotu ne’ebé hela mak hamnasa hakmatek.

Tristeza hetan ninia fatin kle’an liu iha ema nia fuan ne’ebé toman mosu forte.

Adidu balun la dehan, sira iha esperiénsia no husik marka kle’an ba ema ida.

Emosaun hotu ne’ebé ó suprime ikusmai nakfilak ba todan iha ó-nia fuan.

Ema kolen liu tanba sira labele esplika buat sira.

Ita la kontente kada vez ita hamnasa, dalaruma ita haree forte deit.

Triste hanesan lian ida ne’ebé fuan ko’alia, maibé la iha ema ida mak rona.

Ema balun sai, maibé sira-nia auzénsia sente loron-loron.

Ema ne’e rahun iha fatin ne’ebé nia valoriza liu.

Auzénsia ne’ebé fuan hanoin katak nia toman nunka lakon duni.

Dalaruma tristeza la signifika tanis, dala ruma signifika la sente buat ida.

La komprende ne’e todan liu fali mesak.

Moras balun la lakon iha tempu naruk nia laran, ita aprende deit atu moris ho nia.

Ema ida bele dehan buat barak hodi nonook de’it, maibé la barak mak komprende ida-ne’e.

Tristeza hanesan memória nonook ida ne’ebé uluk iha fuan iha fuan.

Dala ruma forsa signifika la fó hatene ba ema ida katak ita-boot kanek.

Ema mate neineik iha fatin ne’ebé nia la hetan valór.

Buat sira ne’ebé halo ita-nia fuan kole, ho tempu, nonook de’it halo ita-nia klamar kole.

Tristeza koalia liu iha kalan no subar iha loron.

Iha dezeju sira ne’ebé hela iha ema ida, maski laiha dalan atu kumpre sira.

Dala ruma ema ida perdua maibé labele haluha.

Kanek sira ne’ebé kle’an liu iha fatin ne’ebé ema ida la nota.

Tristeza akontese bainhira ema ida husik hela mesak ho nia an rasik.

Iha lamentasaun balun ne’ebé labele rekonsilia, maibé sira-nia marka nafatin.

Sira dehan ema toman ho buat hotu, exetu ba auzénsia balun.

Silénsiu bainhira fuan nakonu mak fadiga maka’as liu.

Ba sira ne’ebé hela, tristeza aat liu fali sira ne’ebé sai.

Dala ruma ema ida metin nafatin, maibé nonook deʼit monu ba laran.

Emosaun balun labele esplika tanba se esplika, sira la kompletu nafatin.

Tristeza hanesan emosaun ida ne’ebé akontese iha fuan, maibé ne’ebé nia lian mute.